Είναι γεγονός ότι η διαχείρισης των απορριμμάτων είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα και, ίσως, το πιο σημαντικό για το περιβάλλον. Συνολικά, στην Ευρωπαϊκή Ένωση καλούμαστε να πληρώσουμε το τίμημα της ανάπτυξης και είναι, περίπου, 3 δισεκατομμύρια τόνοι απόβλητα ετησίως στο σύνολο της Ε.Ε.. Αναφερόμαστε στα οικιακά απόβλητα, στα βιομηχανικά, σε λάσπες καθαρισμού λυμάτων, απόβλητα ορυχείων. Στα απόβλητα περιλαμβάνονται τοξικές ή επικίνδυνες ουσίες ή ουσίες που μετατρέπονται σε τοξικές και επικίνδυνες κατά τη διαχείρισή τους είτε σε χώρους υγειονομικής ταφής είτε σε μονάδες θερμικής κατεργασίας. Επομένως, δεν είναι εφικτό ούτε ασφαλές για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία να διαχειριζόμαστε όλο και μεγαλύτερες ποσότητες αποβλήτων, όποια μέθοδο ή τεχνολογία εφαρμόσουμε για την εξάλειψή τους. Επίσης, δεν είναι πολιτικά εφικτό να δημιουργούμε νέους χώρους υγειονομικής ταφής και νέες μονάδες κατεργασίας αποβλήτων.
Όλα τα σκουπίδια μας δεν είναι για πέταμα. Περιέχουν ή αποτελούνται από υλικά, τα οποία, με κατάλληλες μεθόδους, μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν. Και είναι σωστό ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέτει ως στρατηγικό στόχο την, κατά το δυνατόν, μεγαλύτερη μείωση των παραγομένων αποβλήτων και έχει μια σειρά από οδηγίες και προτεραιότητες, που εμείς εδώ αγνοούμε.
Αυτή η Πράσινη Βίβλος έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γιατί είχαμε επιμέρους Οδηγίες, όπως αυτή για τους χώρους υγειονομικής ταφής, για την αποτέφρωση, για την ολοκληρωμένη πρόληψη και τον έλεγχο της ρύπανσης, αλλά το κενό αφορούσε τα βιολογικά απόβλητα, που αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία αποβλήτων. Ειδικά στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες μεσογειακές χώρες τα μισά από τα στερεά οικιακά απόβλητα έχουν βιολογική προέλευση. Κοινό γνώρισμα των βιολογικών αποβλήτων είναι ότι είναι βιοαποδομήσιμα και με διάφορες διεργασίες παράγουν το compost, το οποίο μπορεί να είναι άριστο λίπασμα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Από τα βιολογικά απόβλητα παράγεται και βιοκαύσιμο, που συμβάλλει στη μείωση της κλιματικής αλλαγής.
Η ορθή διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων απαιτεί τη συμμετοχή των πολιτών, των δήμων και της πολιτείας. Το σημαντικότερο βήμα είναι η χωριστή συλλογή και η αποκομιδή των βιολογικών αποβλήτων. Αυτό σημαίνει εκπαίδευση και συνειδητοποίηση των πολιτών, ώστε να διαχωρίζουν τα βιολογικά τους απόβλητα από την κουζίνα τους. Η μηχανική διαλογή δεν αποτελεί την καλύτερη λύση, γιατί το compost δεν είναι επαρκώς καθαρό, ώστε να χρησιμοποιηθεί ως λίπασμα σε διάφορες καλλιέργειες.
Στην Ελλάδα είμαστε πολύ πίσω και έχω πει, επανειλημμένως, ότι είμαστε τριτοκοσμική χώρα. Εδώ, οι ευθύνες είναι μεγάλες και διαχρονικές, αλλά λυπάμαι που, ακόμη και σήμερα, συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε αυτό το τεράστιο θέμα με τις ίδιες αντιδράσεις και την ίδια υποκρισία. Όλοι μιλάμε για σχεδιασμό, για την προστασία του περιβάλλοντος, για διάλογο, για να μην καταλήξουμε ποτέ πουθενά. Το 2003 ήμουν εγώ που τόλμησα να νομοθετήσω για τον περιφερειακό σχεδιασμό.
Διάλογος είχε γίνει τότε επί 20 χρόνια. Δεν υπάρχει πολυτεχνείο, δεν υπάρχει εταιρία μελετών που δεν έχει ασχοληθεί και δεν έχει κάνει μελέτη για τη διαχείριση των απορριμμάτων στην Περιφέρεια Αττικής. Έχουμε πλήθος μελετών, αλλά υπήρχε και πλήθος παράνομων χωματερών. Υπάρχουν τεράστιες αντιδράσεις από όλους για τη χωροθέτηση, είτε από άγνοια, είτε από συμφέροντα. Όμως όλοι ανεχόμαστε τις παράνομες χωματερές, που γνωρίζουμε το πόσο επιβαρύνουν και τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.
Ο περιφερειακός σχεδιασμός δεν προβλέπει μόνο την υγειονομική ταφή. Προβλέπει χώρους υγειονομικής ταφής, 8 σταθμούς μεταφόρτωσης – δεν έχει γίνει κανένας, ούτε χώροι υγειονομικής ταφής έχουν γίνει, βέβαια – και υπάρχουν αντιδράσεις, όταν στον δρόμο Champs Elysees, που νομίζω ότι όλοι γνωρίζουμε, υπάρχει σταθμός μεταφόρτωσης. Δηλαδή η Champs Elysees είναι πολύ καλύτερη από την Πανεπιστημίου τη δική μας και εκεί υπάρχει σταθμός μεταφόρτωσης. Εδώ δεν μπορούμε να βάλουμε πουθενά.
Έχουν χωροθετηθεί χώροι επεξεργασίες ανακυκλώσιμων υλικών. Δεν έχει γίνει κανένας. Είχαν συσταθεί τότε 6 φορείς ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, για τη διαχείριση και επεξεργασία ανακυκλώσιμων υλικών. Δεν έχει προχωρήσει τίποτα. Είχαν αρχίσει και λειτουργούσαν με καλά αποτελέσματα. Δεν ξέρω σήμερα που βρίσκεται, διότι το πιο σημαντικό στην ανακύκλωση είναι η διαλογή να γίνεται στην πηγή και όχι μηχανικά. Επιτρέπονται όλες οι τεχνολογίες στον περιφερειακό σχεδιασμό, όσες επιτρέπει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δυστυχώς, και τότε υπήρχαν αντιδράσεις, αλλά ακόμη και σήμερα υπάρχουν και μιλάμε για διάλογο. Μέχρι πότε θα συζητάμε; Τα σκουπίδια είναι στην πόρτα μας. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία είναι τεράστιες. Στην Ανατολική Αττική εκείνη την εποχή είχαν γίνει κάποιες μελέτες. Και εκεί αντιδρούσαν για υγειονομικούς χώρους και είχαν βρεθεί ότι οι τοξίνες στα κρέατα, στο λάδι, στα οπωρολαχανικά, σε όλα τα προϊόντα μιας περιοχής της Ανατολικής Αττικής, που αντιδρά, ήταν πέντε με δέκα φορές πάνω από το επιτρεπόμενο, λόγω των παράνομων χωματερών.
Δεχόμαστε τον Ασωπό, δεχόμαστε τα πάντα και αντιδρούμε σε χώρους υγειονομικής ταφής. Αντιδρούμε σε χώρους ανακύκλωσης των υλικών που μπορούν και πρέπει να ανακυκλωθούν και, βεβαίως, είχε ξεκινήσει με μια εταιρεία, με τη συμμετοχή των δήμων και η αποκομιδή σε κάποιους δήμους, ο διαχωρισμός στην πηγή των ανακυκλώσιμων υλικών. Τώρα λυπάμαι που ακούω ότι – ίσως υπάρχουν και κάποιοι άλλοι δήμοι – μόνο η Ελευσίνα έχει προχωρήσει σε αυτό, με την πρωτοβουλία του Δημάρχου. Υπήρχαν τότε κάποιες προσπάθειες σε περιφερειακό επίπεδο που είχαν χωροθετηθεί και σχεδιαστεί σε περιφερειακό επίπεδο και αναρωτιέμαι τι θα γίνει στην Αττική.
Το πρόβλημα είναι τεράστιο, αλλά, τουλάχιστον, θα έπρεπε εμείς οι πολιτικοί να σταματήσουμε να «χαϊδεύουμε αυτιά», να αναλάβουμε και εμείς τις ευθύνες μας και να είμαστε πιο ειλικρινείς στο τεράστιο αυτό θέμα. Είναι για μένα το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό έργο η διαχείριση των απορριμμάτων και πολλές φορές εκπλήσσομαι όταν συνάδελφοι ή άλλοι τοπικοί άρχοντες, στηρίζουν απόψεις πολιτών, λόγω της άγνοιάς τους, λόγω του ότι δεν είναι ενημερωμένοι, ότι δήθεν, για περιβαλλοντικούς όρους δεν θα πρέπει να προχωρήσουμε στη διαχείριση των αποβλήτων.
